De onrust omarmen
In 'Uit het winterarchief' serveert de Noorse Merethe Lindstrøm ons een naar eigen zeggen waargebeurd verhaal. Het verhaal van hoe zij en haar man met de kinderen naar het platteland verhuisden, waar blijkt dat ze hun beladen verleden en hun onrust niet van zich af kunnen schudden.
De Noorse Merethe Lindstrøm (1963) debuteerde in 1983 met een verhalenbundel. Sindsdien schreef ze een tiental romans en bijna evenveel verhalenbundels. De voorbije jaren zijn bij Uitgeverij Oevers twee vertalingen verschenen: 'Dagen in de geschiedenis van stilte' (2023) en 'Als we zingen' (2025). Daarin legt Lindstrøm pijnlijke familiegeschiedenissen onder de loep. Verstoorde gezinssituaties, ontwortelde individuen, onderhuidse spanningen en dreiging, dat is haar geliefde onderzoeksterrein.
In 'Uit het winterarchief', dat oorsponkelijk verscheen in 2015, legt Lindstrøm zichzelf en haar familie onder het vergrootglas en serveert ze het waargebeurde verhaal van een verhuizing van de stad naar het platteland. Die verhuizing lijkt op een poging om te ontsnappen aan de onrust en de pijn uit het verleden. "Ik zou de zwaarte van me af schrijven", aldus Lindstrøm. Gravend in die persoonlijke geschiedenis, blijkt al snel dat zowel Merethe als haar man Mats zwaar beladen zijn door dat (familie)verleden. Het is een cocktail van armoede, psychische kwetsbaarheid en verslaving. "We zijn een genetische code voor onrust", staat er met een ondertoon van machteloosheid. Al snel blijkt dat het verleden zich niet zo makkelijk laat afschudden.
Stilistisch slaat Lindstrøm in 'Uit het winterarchief' toch een wat andere weg in. De stijl is dromeriger en associatiever. De auteur laat haar zinnen veel meer uitwaaieren. Meanderende zinnen met meer dan vijf komma’s zijn geen uitzondering. Op die manier laat Lindstrøm haar woorden draaien en keren, zichzelf bijsturen en zijwegen inslaan. Zo versterkt de stijl ook de twijfel, de spanning en voor een stuk ook het onbehagen van de personages. Het is een stijl die de lezer ook dwingt om te vertragen.
Wat bij mij iets minder goed werkte, was de soms chaotische opeenvolging van herinneringen en gebeurtenissen. Het lijkt alsof Lindstrøm een grote doos met dia’s heeft laten vallen en de dia’s dan maar in willekeurige volgorde in het apparaat steekt. Dat neemt niet weg dat die dia’s afzonderlijk vaak sterke, ontroerende of aangrijpende beelden tonen. Zo is er bijvoorbeeld de passage waarin Lindstrøm een notitieboekje terugvindt van toen ze vijftien was. Uit die notities blijkt dat ze zichzelf toen uithongerde. "Na een tijdje blijven alleen nog de korte opsommingen over van wat ik eet, er staat steeds minder op de bladzijden, tot er op de laatste bladzijden van het boek helemaal niets meer staat. Ik herinner me dat ik toen ik het herlas moest huilen."
Net als de stijl, heeft ook die ongeordende opeenvolging van passages een onderliggende bedoeling. Het weerspiegelt de grilligheid van het leven en de innerlijke complexiteit en chaos van de auteur. Dat zegt ze zelf ook met zoveel woorden: "Ik heb chaos nodig, als ik schrijf moet ik de tekst, de zinnen verschalken’. Ergens anders staat er: ‘[…] ik ben half afgewerkte verhalen, fragmenten en brokstukken zonder verhaallijnen, zonder haakjes."
Dingen willen begrijpen, dingen ordenen om een overzicht of inzicht te krijgen. Het is een menselijke reflex en vaak ook een automatische reflex van de lezer. Maar zo werkt het leven niet altijd, lijkt Lindstrøm te willen zeggen. "Vroeger dacht ik dat je met de jaren alles beter ging begrijpen, dat je meer inzicht kreeg, ik dacht dat het schrijven me daarbij zou helpen, maar het simpele begrijpen, de simpele overtuiging bestaat niet, het wordt niet smaller, integendeel, het wordt breder, groter, onoverzichtelijker." Gaandeweg lijkt Merethe aan te knopen met een soort van aanvaarding, een omarming van de onrust. Om de schoonheid en de kwetsbaarheid van Uit het winterarchief echt te waarderen, wordt van de lezer eigenlijk een soortgelijke houding verwacht: je moet de chaos voor een stuk toelaten.
