Een oligarchisch web
Wat een rare titel, dacht ik aanvankelijk. Maar omdat Nino Haratischwili me met het boek 'het achtste leven' zo wist te boeien, begon ik tóch aan deze thriller-roman. Normaal mijd ik het genre omdat ik thrillers te eng vind. Haratischwili nam me echter genadeloos op sleeptouw in een duister avontuur waarvan de puzzelstukjes pas aan het absolute plot op hun plek vallen.
Het constante wisselen van personages bij elk hoofdstuk vraagt weliswaar om een volgehouden aandacht van de lezer. Ook de aanvankelijke onwetenheid over waar al deze verhalen naartoe leiden, kan aanvoelen als een beproeving. Toch loont het absoluut om door te bijten. De op het eerste gezicht losse verhalen weven zich later zo magistraal ineen, dat je als lezer alleen maar ademloos kunt genieten van dit knappe vlechtwerk van verhaallijnen.
De rode draad is het angstaanjagende levensverloop van één man. Na medeplichtigheid aan een gruwelijke oorlogsmisdaad kiest hij definitief het pad van het geld, de corruptie en de wraak. Via een web van personages – bondgenoten in zijn wreedaardige spel én getuigen van de oorlog – ontrafelt het boek de gitzwarte achtergrond van de Russisch-Tsjetsjeense oorlog. Haratischwili toont haarscherp hoe oorlog de menselijke ziel ten gronde richt. Eenmaal besmeurd door het kwaad, is er nauwelijks nog een weg terug. Eenvoudige boeren raken valselijk beschuldigd, terwijl een getraumatiseerde veteraan verandert in een destructieve reus. Dit boek brengt je op plekken waar je absoluut niet wil zijn, pijnlijk contrasterend met de overweldigende natuur die stilzwijgend getuige is van wat machtshonger doet met de menselijke broosheid.
Tegenover dit mannelijke geweld staan de vrouwen. Zij worden neergezet als moedige personages die willen ontsnappen aan de knellende tradities van het Tsjetsjeense of Georgische volk. Hun doel is een authentiek, vrij leven, maar daarvoor betalen zij een onaanvaardbaar hoge prijs. Deze drang naar vrijheid dwingt velen tot een vlucht vanuit het voormalige Oostblok naar Oost-Duitsland. De ontwrichting die deze migratie meebrengt binnen een gezin wordt via concrete, pijnlijke gebeurtenissen invoelbaar gemaakt. Je voelt als lezer hoe het knagende gevoel van thuisloosheid blijft voortbestaan, ondanks de materiële vooruitgang in het Westen.
Dit alles culmineert in de centrale filosofische vraag van het boek: wat is vrijheid nu werkelijk? Haratischwili laat een personage pertinent beweren dat men in Rusland nooit echt vrij is geweest. Je dénkt vrij te zijn, maar ondertussen ben je slechts een uitvoerder van een onderdrukkend regime. Echte vrijheid vraagt om de onverschrokken moed om radicaal uit het systeem te stappen. Het hoofdpersonage, de generaal, geeft uiteindelijk toe dat hij hierin heeft gefaald. Gevangen door het militaire ideaal van zijn ouders en meegesleurd in een oorlogsmisdaad, is hij voorgoed besmet. Kiezen voor het leven kan hij niet meer; hij kon immers zijn eigen vrouw en dochter niet eens redden. Zijn uiteindelijke keuze voor de dood vormt de tragische ondertoon van zijn verhaal. De overige personages laten zich ondertussen gewillig vangen in zijn oligarchische web van wraak, wat pijnlijk illustreert hoe een systeem van totale straffeloosheid functioneert.
Het lezen van deze roman opent de ogen voor de verwoestende impact van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Het trekt een directe lijn naar het heden, waarin oligarchen de macht bezitten, het volk machteloos is en corruptie – zoals we ook vandaag de dag zien in Oekraïne – welig tiert. Dit boek is een absolute aanrader voor iedereen die de actualiteit op de voet volgt en de diepere, historische wortels van de Russische machtsaspiraties wil begrijpen.
